หลังจากที่เราได้ติดตามนายรำออกไปท่องเที่ยวอุบลราชธานีกันอย่างพอสังเขปจะเห็นได้ว่าอุบลราชธานีในราว พ.ศ. 2500 มีฝนชุ่มดินดำอุมดสมบูรณ์กว่าที่จะเป็นภาคอีสานที่แห้งแล้งตามโมคติที่หลายๆคนจะเข้าใจกันไปเองหรืออย่างที่หลายต่อหลายคนเข้าใจกัน ดังนั้น ในบทความนี้เราจะมาติดตามกันต่อว่าอุบลราชธานีของนายรำที่เขาได้ประสบพบต่อจากนี้จะเป็นเช่นกัน เพื่อไม่ให้เป็นการเสียเวลา นายรำถึงเหยียบถึงตัวเมืองจังหวัดอุบลราชธานีได้กล่าวไว้ว่า
“เมื่อราถึงตัวจังหวัดอุบลราชธานี จุดศูนย์กลางรวมข่าวภาคอิสานที่นี้ จากเสียงของพ่อค้าข้าว จากเสียงของนายธนาคาร ตลอดจนเสียงของกรรมกรแจวเรือ ขับรถม้าและขับขี่จักรยานสามล้อ เมื่อนำมาเทียบเคียงกับถ้อยคำสัมภาษณ์ของท่านผู้ว่าราชการจังหวัด นายสง่า สุขรัตน์ ท่านปลัดจังหวัด ตลอดจนท่านผู้กำกับการตำรวจแห่งจังหวัดอุบลราธธานีแล้ว ข้าพเจ้าพอจะสรุปได้จากผลเมื่อมองเห็นสภาพความอุดมสมบูรณ์ของไร่นา ซึ่งมีฝนโปรยปรายเลี้ยล้าอยู่ไม่ขาดระยะ จาก ๒ ข้างทางรถไฟ ตลอดจนตามเส้นแนวถนนสายอุบลฯถึงนครพนม ดังนั้นปัญหาความแห้งแล้งหรือความอดอยากจึงไม่มีเสียงประชาชนกล่าวขวัญถึงเลย มีก็แต่เพียงเสียงคาดการณ์ล่วงหน้าถึงอุปสรรคข้างหน้า ซึ่งอุบลอาจจะถูกอุทกภัย หรือข้าวในนาอาจถูกตัวแมลงทำลายล้มตายไปเท่านั้น ส่วนปัญหาเรื่องแลงฝนเป็นอันผ่านพ้นไปได้อย่างเด็ดขาด ในเรื่องเกี่ยวกับการคาดผลทำนา เมื่อถึงฤดูเก็บเกี่ยวในเดือนธันวาคม ซึ่งถึงกำนหดข้าวกลางและข้าวหนักแตกราวงสุกงอมนั้น ท่านผู้ว่าราชการจังหวัดได้คาดผลจากการเก็บเกี่ยวสำหรับการทำนา ในจังหวัดอุบลราชธานีประจำปีนี้ว่า ถ้าไม่มีอุปสรรคอื่นใดแล้วผลิตผลข้าวสำหรับจังหวัดอุบลราชธานีฯ ในปีนี้จะได้ไม่น้อยกว่า 80 เปอร์เซ็นต์ ซึ่งเป็นเปอร์เซ็นต์สูงกว่าปีกลายนี้มาก”
จากประโยคที่นายรำได้บอกเล่ามาจะเห็นได้ว่าอุบลราชธานีในราว พ.ศ. 2500 นั้นมิได้แล้งดังที่ข่าวสารยุคนั้นสื่อสารให้เข้าผิดคลาดเคลื่อน ในทางตรงกันข้าม อุบลฯกลับเป็นจังหวักที่มีความสามารถและศักยภาพในการผลิตข้าวเป็นอย่างสูงในช่วงเวลานั้น จังหวัดอุบลราชธานีจึงกลายเป็นจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์ชุ่มชื่นเหมาะสมต่อการเพาะปลูกเป็นอย่างมาก ถึงกระนั้น เราก็ยังมิได้เข้าเรื่องของเรากันเสียที สภาพแวดล้อมความเป็นอยู่ของชาวจังหวัดอุบลราชธานีในยุค “กึ่งพุทธกาล”หรือ พ.ศ.2500 จะเป็นอย่างไร จะเจริญขึ้นหรือเลวร้ายมากน้อยเพียงใด โปรดติดตามได้ในบทความตอนต่อไป ซึ่งนายรำที่มีโอกาสได้ไปประสบกับภาคอีสานในยุคกึ่งพุทธกาลจะพาเราไปเผชิญกับอะไรบ้าง ติดตามได้ครับ
